Picture
Το κείμενο στο περιοδικό Κ της Καθημερινής στο πλαίσιο της μεγάλης αποστολής στο πρώην ανατολικό Μπλοκ.

Νυχτερινή διαδρομή με τρένο από το Βερολίνο στο Γκντανσκ - το «μαργαριτάρι του Βορά». Στο παρελθόν οι Γερμανοί έφταναν εδώ είτε με τις μεραρχίες του Χίτλερ είτε με ειδική άδεια του μεταπολεμικού καθεστώτος. Σήμερα πηγαίνουν απλώς για σαββατοκύριακο με ένα τυπικό έλεγχο διαβατηρίου. Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, η ροή ήταν αντίστροφη. Πολωνοί εργάτες (με προεξέχοντα τον περίφημο Πολωνό υδραυλικό) έβρισκαν δουλειά στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης συμπιέζοντας τα μεροκάματα και ενεργοποιώντας τα ξενοφοβικά αντανακλαστικά των δυτικών κοινωνιών. Μετά την οικονομική κρίση, όμως, ο Πολωνός υδραυλικός επέστρεψε στα πάτρια εδάφη για να βιώσει την πρώτη μετα-σοσιαλιστική κατάθλιψη.




H δική μου πρώτη εικόνα από το Γκντάνσκ είναι εντελώς διαφορετική. Το ιστορικό κέντρο της πόλης είναι σχεδόν παραμυθένιο. Ανάμεσα σε κάστρα και περίτεχνες εκκλησίες δεκάδες μπαράκια, καφέ και εστιατόρια προσφέρουν από παραδοσιακή κουζίνα μέχρι σούσι. Τίποτα δεν προδίδει ότι εδώ ξεκίνησε ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος και αργότερα γράφτηκε μια από τις τελευταίες σελίδες του Ψυχρού Πολέμου. Κανένα ίχνος από τις μουντές εικόνες που μετέδιδαν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης από τις εξεγέρσεις του 1980 και τα γεγονότα του 1989.

Αυτή η εικόνα ευημερίας όμως δείχνει να κόβεται απότομα έξω τα όρια της παλιάς πόλης. Χρειάζεται να περπατήσω μόλις δέκα λεπτά από το κέντρο για να φτάσω στα πρώην ναυπηγεία Λένιν. Στέκομαι μπροστά στην καγκελόπορτα όπου σκαρφάλωνε κάποτε ο Λεχ Βαλέσα αμφισβητώντας την παντοκρατορία του καθεστώτος αλλά και της ίδιας της Μόσχας. Ένας απλός ηλεκτρολόγος τα έβαλε με το θεριό. Και το νίκησε. Οι σημερινοί εργάτες στα ναυπηγεία, όμως, φαίνεται πως έχουν χάσει τη δική τους μάχη. Παλαιότερα οι κάτοικοι της γύρω περιοχής ξυπνούσαν από τις βαθιές κόρνες των πλοίων που προσέγγιζαν τα ναυπηγεία. Σήμερα επικρατεί μια ανατριχιαστική σιωπή.

Περνάω την πύλη μαζί με τον Γιώργο Ορφανό, πρόεδρο της ελληνική κοινότητας, ο οποίος εργαζόταν στα ναυπηγεία τα μολυβένια χρόνια του 1980. Θυμάται ακόμη τις αναταραχές, τις συνεχείς συνελεύσεις αλλά και τον απλό κόσμο που έφερνε τρόφιμα στους απεργούς του συνδικάτου Αλληλεγγύη. Και στο μυαλό όλων να αντηχεί βαριά η φωνή του συντρόφου Μπρέζνιεφ, που υπενθύμιζε ότι «Πολωνία και ΕΣΣΔ είναι σύντροφοι εν όπλοις» - ότι δηλαδή οι δυνάμεις του συμφώνου της Βαρσοβίας μπορεί να εισβάλουν ανά πάσα στιγμή για να επιβάλλουν την τάξη.

Σήμερα δυσκολευόμαστε να εντοπίσουμε τους εναπομείναντες εργάτες στις σκουριασμένες εγκαταστάσεις. Ο θόρυβος των μηχανών, που σκεπάζει κατά διαστήματα τη φωνή μας, θυμίζει περισσότερο τον επιθανάτιο ρόγχο του ένδοξου παρελθόντος. Οι εργάτες στα ναυπηγία του Γκντάνσκ ήταν οι πρώτοι που πλήρωσαν τις επιπτώσεις από το πέρασμα στην οικονομία της αγοράς. Οι κρατικές επιδοτήσεις έπρεπε να σταματήσουν με εντολή της Ε.Ε και αυτοί να περάσουν την πόρτα της ανεργίας. Αισθάνονται ακόμη ότι για να σώσουν τη χώρα από το παλαιό καθεστώς πριόνισαν το κλαρί πάνω στο οποίο κάθονταν. Ή όπως έλεγε πρόσφατα o Άνταμ Μίτσνικ, δημοσιογράφος και κορυφαίο στέλεχος της Αλληλεγγύης, «είναι σαν να έχεις ένα εργοστάσιο που παράγει αγάλματα του Λένιν και οι εργάτες να ζητούν την πτώση του κομμουνισμού».   

Για να κατανοήσεις καλύτερα τα αίτια της εξέγερσης που οδήγησε στην ανατροπή του καθεστώτος αρκεί να περάσεις μερικά λεπτά στο μουσείο κομμουνισμού της πόλης (απαραίτητο πλέον στοιχείο κάθε μετα-σοσιαλιστικού καθεστώτος που σέβεται τον εαυτό του). Στην είσοδο σε τρομάζει η άγρια, μαγνητοφωνημένη φωνή ενός αστυνομικού που ζητά να δει τα χαρτιά σου. Και ύστερα σε περιμένει ένα άδειο μπακάλικο, σύμβολο των ελλείψεων τροφίμων που πυροδότησαν τις εξεγέρσεις του 1970 και του 1980. Η πολωνική οικονομία δεν ακολουθούσε το λεγόμενο «σοσιαλιστικό» μοντέλο των γειτονικών χωρών. Περιελάμβανε μικροϊδιοκτήτες γης, και ελεύθερους εμπόρους και βιοτέχνες. Το αποτέλεσμα ήταν να διατηρείται σοσιαλιστική δομή στη βιομηχανία, λαϊκός καπιταλισμός στη γεωργία και γραφειοκρατικός έλεγχος στο εμπόριο. Λες και κάποιος προσπαθούσε να συνενώσει όλα τα αρνητικά του ανατολικού και του δυτικού μοντέλου για να δημιουργήσει ένα εκτρωματικό υβρίδιο. Ο θάνατός του ήταν θέμα χρόνου.

Οι Έλληνες του Γκντάνσκ

Ο Γιώργος Ορφανός, όπως και οι περισσότεροι Έλληνες του Γκντανσκ έχει τη δική του ιστορία να διηγηθεί. Οι γονείς του βρέθηκαν πρόσφυγες στην Πολωνία μετά το τέλος του εμφυλίου. «Η πρώτη αποστολή των νεοσύστατων μυστικών υπηρεσιών της Πολωνίας» μου εξηγεί «ήταν να φέρουν στη χώρα τουλάχιστον 3.000 αντάρτες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Ελλάδα μέσω Αλβανίας».

Ο ίδιος σε αντίθεση με τους περισσότερους έλληνες του Γκντάνσκ και της γειτονικής Γδίνιας, συμμετείχε στο συνδικάτο της Αλληλεγγύης μέχρι τη στιγμή που το καθεστώς απείλησε να τον απελάσει. «Οι περισσότεροι Έλληνες εδώ πίστευαν πραγματικά στο καθεστώς και δεν ήθελαν να αναγνωρίσουν ούτε τις ελλείψεις τροφίμων» μου λέει. Και ο ίδιος όμως πιστεύει ότι μετά τη σταλινική περίοδο της δεκαετίας του 50 η Πολωνία αποτελούσε μια από τις καλύτερες περιπτώσεις στο λεγόμενο ανατολικό μπλοκ. 

Σήμερα ο Γιώργος Ορφανός παραπέμπει στο πρότυπο ενός επιτυχημένου «καπιταλιστή», με δικές του εταιρείες τροφίμων και τροφοδοσίας πλοίων. Πιστεύει όμως ότι σχεδόν έξι στους δέκα εργαζόμενους θα προτιμούσαν να επιστρέψουν στην εποχή πριν από το 1989. «Έχασαν την ασφάλειά τους, την πρόνοια και τα σχολεία τους. Κανένας δεν τους προετοίμασε για να ζήσουν στο νέο σύστημα». «Σήμερα χτίζουν μόνο εμπορικά κέντρα» μου λέει καθώς οδηγούμε στον περιφερειακό του Γκντάνσκ και συνεχίζει: «ότι άλλες υποδομές  βλέπεις φτιάχτηκαν πριν από το 1989». Σημαντική εξαίρεση ένα τεράστιο εργοτάξιο που συναντάμε έξω από το Γκντάνσκ – το υπό κατασκευή γήπεδο BalticArena το οποίο θα φιλοξενήσει ορισμένες από τις αναμετρήσεις του EURO 2012.  

Ακούστε την εκπομπή στο Infowar

 


Comments

Woolrich link
02/08/2012 22:13

Gli abiti di colore tranquille corrispondenti a sentire forte l'abbigliamento tempo libero da mettere a volontà. I fondi lunghe sono la scelta migliore che mantiene il calore. I cappotti Woolrich è di moda, viene immediatamente la progettazione del tutto nuova, lunga durata fondi molto qualcosa di mahjong pezzo come un jolly, a prescindere costruisce sotto la gonna oi pantaloni è attraente.

Reply



Leave a Reply