Picture
Καταιγίδες, ισχυρές βροχοπτώσεις και θύελλες. Λες και η φύση συνωμοτούσε για να αναβάλει τις εκλογές που πραγματοποιήθηκαν την περασμένη εβδομάδα στην Ιαπωνία. Οι ψηφοφόροι όμως προσήλθαν σε ποσοστό ρεκόρ απομακρύνοντας από την εξουσία το κόμμα που κυβέρνησε τη χώρα για 55 χρόνια - με μια μικρή διακοπή μόλις εννέα μηνών. Το ψυχροπολεμικό δημιούργημα, που ακούει στο όνομα Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (LDP) και το οποίο ηγήθηκε του defacto μονοκομματικού συστήματος της χώρας από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, υπέστη εκλογική πανωλεθρία χάνοντας σχεδόν τα δυο τρίτα των εδρών του (119 από 300 που είχε καταλάβει στις προηγούμενες εκλογές).
Η νέα κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος (DPJ), η οποία θα ορκιστεί στις 16 Σεπτεμβρίου με επικεφαλής τον Γιουκίο Χατογιάμα, υπόσχεται ενίσχυση του κράτους πρόνοιας και απαγκίστρωση από την γεωπολιτική ηγεμονία των ΗΠΑ. Έχοντας καταλάβει 308 από τις 480 έδρες στη κάτω βουλή του ιαπωνικού κοινοβουλίου το DPJ έχει θεωρητικά την απόλυτη ελευθερία κινήσεων.

Πλην εξαιρετικού απροόπτου λοιπόν οι εκλογές της 30ης Αυγούστου άνοιξαν μια νέα σελίδα στη δομή του ιαπωνικού κράτους αμφισβητώντας τις δομές που κυριάρχησαν για μισό και πλέον αιώνα. Δομές, που όπως εξηγούσε σε πρόσφατη ανάλυσή του το περιοδικό Εκόνομιστ δημιουργήθηκαν από τους νικητές του δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου με απώτερο στόχο την ανάσχεση της ανόδου της Αριστεράς στη Νοτιοανατολική Ασία. Το LDP, εξηγούσαν οι συντάκτες του βρετανικού περιοδικού «χρησιμοποιήθηκε σαν προπύργιο εναντίον των αναδυόμενων σοσιαλιστικών κομμάτων ενώ ολόκληρο το πολιτικό σύστημα σχεδιάστηκε για να ανθίσταται σε κάθε αλλαγή. Οι Αμερικανοί κατακτητές είχαν ήδη σπρώξει την Ιαπωνία σε συντηρητική κατεύθυνση από το 1948, όταν είχε αρχίσει να θεωρείται μεγαλύτερη απειλή ο κίνδυνος κομμουνιστικής επανάστασης στην Ιαπωνία και στην Κίνα -για να μην αναφέρουμε τη σοβιετική απειλή- από τον (ιαπωνικό) μιλιταρισμό... Έτσι αναπτύχθηκε το χαρακτηριστικό μείγμα αντικομουνιστικής πολιτικής της Ιαπωνίας -μιας πολιτικής ακόμη και εναντίον των πολιτικών δικαιωμάτων- με μια οικονομική πολιτική ανάπτυξης κατευθυνόμενη από το κράτος και υλοποιούμενη από γραφειοκράτες». Με την ασυλία των ΗΠΑ το LDP διατήρησε σε θέσεις κλειδιά μεγάλες ολιγοπωλιακές επιχειρήσεις οι οποίες είχαν παίξει καθοριστικό ρόλο στον ιαπωνικό μιλιταρισμό πριν και κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Το κόμμα όμως διατήρησε και ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την ιαπωνική μαφία, τη διαβόητη Γιακούζα, η οποία συμμετείχε και αυτή στις προσπάθειες κατάπνιξης της αριστεράς.

Έχοντας την ευκαιρία να αναπτυχθεί σε συνθήκες θερμοκηπίου το νέο πολιτικό κατεστημένο, που οικοδομήθηκε γύρω από το LDP, πραγματοποίησε από τα μέσα της δεκαετίας του ‘70 το λεγόμενο Ιαπωνικό θαύμα. Ο εξαγωγικός τομέας στήριξε το μεγάλο άλμα της οικονομίας ενώ στο εσωτερικό ένα ιδιότυπο κοινωνικό συμβόλαιο εξασφάλιζε τη διατήρηση του συστήματος. Με την αρχική καθοδήγηση του κράτους οι ίδιες οι εταιρείες ανέλαβαν να παίξουν το ρόλο του κράτους πρόνοιας εξασφαλίζοντας, ως ένα βαθμό, τη δια βίου απασχόληση, την εκπαίδευση και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Χωρίς ποτέ να ξεφεύγει από τις βασικές αρχές λειτουργίας του κυρίαρχου οικονομικού μοντέλου το ιαπωνικό σύστημα έδειχνε να αποφεύγει (ή τουλάχιστον να καμουφλάρει) τα απάνθρωπα χαρακτηριστικά του ληστρικού καπιταλισμού της Δύσης.

Το συγκεκριμένο κοινωνικό συμβόλαιο όμως άρχισε να διαρρηγνύεται από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 όταν το σκάσιμο της χρηματιστηριακής και τραπεζικής φούσκας, στην ιαπωνική οικονομία, οδήγησε τη χώρα σε μια δεκαετία διαρκούς και βαθιάς ύφεσης. Σε αυτή τη φάση το LDP έδωσε και τυπικά το πράσινο φως στις επιχειρήσεις να ακολουθήσουν το δυτικό πρότυπο της οικονομικής παγκοσμιοποίησης, επιχειρώντας έτσι να μαζέψουν τις ζημιές και να επεκτείνουν την κυριαρχία τους στις σκληρές αγορές της Νοτιανατολικής Ασίας. Όπως ήταν αναμενόμενο το κόστος της νέας σταυροφορίας πέρασε, στο σύνολό του, στους εργαζόμενους οι οποίοι για πρώτη φορά από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο έβλεπαν το φάντασμα της φτώχειας και της ανεργίας να χτυπά την πόρτα τους. Το νεοφιλελεύθερο πείραμα έφτασε σε επίπεδα παροξυσμού επί πρωθυπουργίας του Γιουνιχίρο Κοϊζούμι, ο οποίος ώθησε τη χώρα σε νέα επίπεδα οικονομικής και πολιτικής υποτέλειας προς τις ΗΠΑ.

Υπό μια έννοια λοιπόν οι αλλαγές που υπόσχεται ο εντολοδόχος πρωθυπουργός της Ιαπωνίας θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν καλύτερα σαν επιστροφή στο (προ του νεοφιλελευθερισμού) παρελθόν παρά σαν επανάσταση προς τα εμπρός. Ούτως η άλλως, όπως υπογράμμιζε και η αμερικανική Γουόλ Στριτ Τζέρναλ, η Ιαπωνία έχει άμεση ανάγκη να αναζωογονήσει την εσωτερική της αγορά, ως αντιστάθμισμα στη μείωση των εξαγωγών. Και οι φιλολαϊκές εξαγγελίες του Χατογιάμα μπορούν να συμβάλλουν στην αύξηση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων.

Να σημειωθεί ότι τα δυο σημαντικότερα κόμματα της αριστεράς, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ιαπωνίας και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα δεν κατόρθωσαν να επωφεληθούν από το γεγονός ότι το εκλογικό σώμα εγκατέλειψε τις συντηρητικές θέσεις του μέχρι χθες κυρίαρχου LDP. Με 9 και 7 έδρες αντίστοιχα διατήρησαν σχεδόν αναλλοίωτη τη δύναμη που είχαν και από τις προηγούμενες εκλογές.

Ενδιαφέρουσες προδιαγράφονται οι εξελίξεις και στην εξωτερική πολιτική της Ιαπωνίας. Ο Χατογιάμα  υποσχέθηκε να απομακρύνει από τον Ινδικό Ωκεανό τα ιαπωνικά πλοία που ανεφοδιάζουν τον αμερικανικό στόλο για τις επιχειρήσεις του στο Αφγανιστάν και να περιορίσει την παρουσία των 50.000 Αμερικανών στρατιωτών που σταθμεύουν στη χώρα του. Οι σχετικές εξαγγελίες προκάλεσαν ρίγη πανικού στην Ουάσινγκτον. Όχι βέβαια γιατί θα χάσει την επιμελητειακή υποστήριξη που απολάμβανε στην περιοχή (αν και αυτό δεν είναι διόλου αμελητέο) αλλά γιατί συνειδητοποιεί ότι το Τόκιο διεκδικεί να παίξει, έμπρακτα πλέον, έναν αυτόνομο γεωπολιτικό ρόλο στην περιοχή. Η Ιαπωνία διαθέτει σήμερα έναν από τους ισχυρότερους στρατούς στον κόσμο  παρά το γεγονός ότι βάσει του μεταπολεμικού συντάγματος δεν μπορεί να τον χρησιμοποιήσει παρά μόνο για αυτοάμυνα από εξωτερική εισβολή. Λειτουργώντας αρχικά σαν Ορντινάτσα των ΗΠΑ στο Ιράκ και το Αφγανιστάν το Τόκιο άρχισε να σπάει τα ταμπού του παρελθόντος. Και τώρα ίσως αισθάνεται έτοιμο να παίξει μόνο του.     

Εφημερίδα ΠΡΙΝ

 


Comments

Φώτης
09/13/2009 10:07

Reply
Φώτης
09/13/2009 10:23

Κατ' αρχάς να σας συγχαρώ κ. Χατζηστεφάνου για την εκπληκτική προσφορά σας ως δημοσιογράφος . Οι εκπομπές και η αρθρογραφία σας αποτελεί φωτεινό παράδειγμα, για όσους ψάχνουν απαντήσεις μακριά απο αυτές των κυρίαρχων κοινωνικοοικονομικών απόψεων , Επι του συγκεκριμένου κειμένου θα ήθελα να σας ρωτήσω για το ποιά είναι η εκτίμηση σας πάνω στην δυνατότητα "μεταρυθμιστικής" αυτής κυβέρνησης αν συγκρουστεί με μια σύμπραξη εξουσιών που εξυπηρετεί τα συμφέροντα είτε ξένων δυνάμεων είτε πολυεθνικών;

Reply
Xstefanou
09/14/2009 10:36

Φοβάμαι ότι είναι πολύ νωρίς για συμπεράσματα. Η Ιαπωνία άλλωστε παραμένει η μεγάλη παγίδα για δημοσιογράφους και αναλυτές που επιχειρούν να την προσεγγίσουν. Πολλές φορές στο παρελθόν, λόγου χάρη, πολλοί προέβλεψαν το τέλος του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος και αυτό νεκραναστήθηκε. Και αναφέρομαι στο LDP γιατί θεωρώ ότι η νέα κυβέρνηση απειλείται περισσότερο από το εσωτερικό παρά από το εξωτερικό.
Το βέβαιο κατά την άποψή μου είναι ότι το Τόκιο αναζητά πλέον το ρόλο και γεωπολιτικής (και όχι μόνο οικονομικής) τοπικής υπερδύναμης. Τώρα εάν αυτό θα το επιδιώξει μέσω της συνεργασίας με τις ΗΠΑ ή σε αντιπαράθεση με αυτή μένει να το δούμε.

Reply



Leave a Reply